REPORTAŻ "4 razy 'A'"

AUTENTYZM

„Jakie to dziwne, że inni zawsze sobie zmyślą najciekawsze kłamstwa, a pan zna zawsze tylko najnudniejszą prawdę.”

Prawda jest ciekawa. To zadanie reportera, żeby nie straciła swego uroku. Konfabulacja, nawet najdrobniejsza nie jest żadnym rozwiązaniem. Wykracza się wówczas poza ramy gatunku, który jest jedną z form sztuki dokumentalnej.

„Specyfiką relacji jest to, że jej temat stanowi prawdziwe wydarzenie” – pisze E. E. Kisch – „Czyżby nie można upozorować, że wydarzenie miało miejsce? Nie. Jeśli zdarzenie jest zmyślone, to jego opis – obojętne, czy czytelnik to zauważył, czy nie – nie jest relacją. Powieściopisarze, noweliści i kawalarze często twierdzą, że opisywany przez nich wypadek zdarzył się istotnie. Pisarzowi to nie szkodzi, podnosi nawet jego wartość, gdy czytelnik nie wierzy takiemu twierdzeniu. Ale kronikarz, który kłamie, jest skończony”

Reportaż jako gatunek dokumentalny posługuje się rozmaitymi środkami, które mają utwierdzać odbiorcę w przekonaniu o prawdziwości relacji. Dlatego wszelkie nazwy, dane liczbowe i inne tego typu informacje należy podawać jak najściślej i tak, aby czytelnik miał możliwość ich weryfikacji. Ważne jest również podkreślanie naoczności reporterskiej obserwacji.

AKTUALNOŚĆ

Reportaż z reguły ukazuje fakty i zdarzenia niezbyt odległe w czasie. Występuje w nim przy tym tendencja do zmniejszania dystansu między opisywanymi wydarzeniami a momentem narracji. Czasem może to być nawet przeniesienie czytelnika w czas aktualnego trwania opowiadanej historii. „Siadamy do kolacji, Anna rozkłada cytrynowy obrus i stawia na nim szafirowe talerze. U niej w Złocieńcu - jak w „Klanie” - życie domowe to scena.”

Nawet jeśli reportaż dotyczy wydarzeń odległych, które dawno minęły jest pewną formą wspomnienia lub pamiętnika – gatunków zresztą dość z reportażem spokrewnionych – nie pozbywa się zupełnie aktualnego charakteru. Powinien zawierać choć skrótową wzmiankę o obecnej sytuacji, o tym jak reporter dociera do materiału źródłowego lub do postaci, która wkrótce zacznie snuć zapomnianą już historię.

AKCYJNOŚĆ

Reportaż podporządkowany jest konstrukcyjnie układowi zdarzeń. Ma zwykle charakter dynamiczny, występują w nim liczne elementy akcyjne.

W ramach rozmaitych rodzajów reportażu możemy się wprawdzie również spotkać się z tzw. „szkicem reportażowym”, który polega przede wszystkim na „mozaikowym”, wieloaspektowym opisie środowiska lub charakterystyce postaci. Wówczas akcyjność zaznaczona jest stosunkowo słabiej.

Nie mniej warto pamiętać, że to właśnie dynamizm opowieści, jest często tym, co przyciąga uwagę znudzonego czytelnika.

AKTYWNA ROLA REPORTERA

Ta właśnie cecha wyróżnia reportaż spośród innych gatunków sztuki dokumentalnej i literatury faktu.

Świadek – sprawozdawca występuje jako podmiot zaangażowany. Odznacza się osobistym stosunkiem do przedmiotu swej relacji. Oczywiście zakres takiego zaangażowania może być bardzo różny. Czasem reporter jest niejako głównym bohaterem opowiadania, (jak to bywa w przypadku pewnych typów reportażu podróżniczego, gdzie współuczestnictwo w akcji jest niezwykle silnie podkreślone). Czasem schodzi na plan dalszy, występuje w tle, tak, że jego obecności możemy się w zasadzie tylko domyślać. A jednak ta obecność jest nieodzowna. Wprost, czy nie wprost – reporter mówi przecież do nas: „widziałem na własne oczy!”