Słownik pojęć

Słownik pojęć-kluczy projektu:
1. styl życia – cechy charakteryzujące sposób, w jaki żyje dana jednostka. Składają się na niego wartości, którym hołduje, środowisko, w jakim przebywa, rodzaj zajęć, jakie wykonuje. O stylu życia mówimy, gdy te trzy czynniki tworzą jakąś jedną, choćby pozornie, spójną całość.
Wg. M.Millera, ( Reporterów sposób na życie, Warszawa, 1982, s.10) styl życia to:
- oś strukturalizująca życiową aktywność i nadająca mu określony kształt. Nie wycinek ani określony aspekt życia, ale jedność w całym jego bogactwie i złożoności. Próba spojrzenia całościowego na całą egzystencję człowieka i jego społeczne uwarunkowania.
- Styl życia jest tym, co mnie wyróżnia, co czyni mnie niepowtarzalnym, jedynym w swoim rodzaju. Ale także tym, co ponadindywidualne, co uwalnia mnie w jakiejś mierze od samotności, co w mniejszym lub większym stopniu pozwala identyfikować się z innymi, co umożliwia odnalezienie swojego miejsca w określonej grupie społecznej, zawodowej, środowisku, w kręgu najbliższych przyjaciół
- Styl życia to również manifestacja przyjętych wartości, a więc pewne powtarzające się zachowania.
2. tradycja – szereg zasad, zachowań, historii, przekazywanych przez lata, pokolenia, w ramach pewnej wspólnoty ( może to być rodzina, naród, grupa społeczne czy też grupa osób związana ze sobą w inny sposób przez dłuższy czas –praca, hobby, przyjaciele). Poprzez tradycję, wspólnota ta podkreśla swoja specyfikę, oryginalność i wspólnotę.
3. więź z miejscem – związek, jaki łączy daną osobę bądź grupę z danym miejscem. Więź ta może być wynikiem uwarunkowań czysto ekonomicznych, ale często wykracza poza nie i staje się związkiem emocjonalnym, tej osoby lub grupy. Z miejscem, może być to dom rodzinny, miasto, wieś, miejsce pracy czy spotkań towarzyskich, może być związana tożsamość danej grupy.
4. wartości – zasady, według których rządzi się sposób postępowania jednostki lub grupy. Wartości, w przeciwieństwie do obowiązującego prawa nie są skodyfikowane, przekazywane są w procesie wychowawczym lub też przyjmowane jako własne, wypracowane indywidualnie przekonania danej jednostki.
5. Rodzina – grupa osób powiązana więzami krwi. Rodzina może być bliższa lub dalsza. Z tą dalszą, zazwyczaj, utrzymywane są rzadsze kontakty. W niektórych rodzinach, np. arystokratycznych, więź rodzinna jest szczególnie istotna i utrzymywana jest nawet między bardzo odległymi krewnymi. W ten sposób rodzina rozrasta się do pewnego środowiska, które czuje się ze sobą szczególnie związane. Przynależność do rodziny arystokratycznej jest przywilejem, jej członkowie „automatycznie” przypisani są do kręgu elity.
6. Pamięć – w tym przypadku interesuje nas pamięć rozumiana jako zbiór informacji, tradycji, przekazywanych z ust do ust przez pokolenia wśród członków jednej rodziny. Arystokracja jest grupą gdzie pamięć o przodkach sięga szczególnie daleko wstecz i jest szczególnie żywa.
7. Przynależność – łączność, uczucia i uwarunkowania, które sprawiają że jesteśmy członkiem danej grupy, miejsca, instytucji. Mamy wobec niej pewne zobowiązania i funkcjonujemy w ramach rządzących nią zasad.
8. Szlachectwo (czy z czymś się to łączy?) – tytuł przynależny grupie, warstwie społeczeństwa składającej się z osób, których przodkowie dostali tytuł szlachecki. Przynależność do tej grupy, niegdyś uprzywilejowanej, łączy się teoretycznie z obowiązkiem zachowywania się w sposób szlachetny – „noblesse oblige”. Obecnie, w Polsce, szlachectwo niesie ze sobą głównie znaczenie prestiżowe, pozbawione korzyści materialnych.
9. Snobizm – poczuwanie się do przynależności do grupy, która uważa się za lepszą od siebie, ze względu na urodzenie, walory intelektualne, sytuację ekonomiczną czy popularność. Snobizm przejawia się naśladowaniem zachowań, często gustu wybranej grupy oraz poszukiwaniem akceptacji jej członków.
10. „Smak” – wyczucie tego, co dobre i piękne. Odnosi się do jedzenia, ale również do piękna rozumianego w kategoriach estetycznych i moralnych. Smak może kierować zakupami na targu, w galerii sztuki, jak również zachowaniami w trudnych sytuacjach (bliskie pojęciu cnoty starożytnych).
11. Poczciwość – cecha przejawiająca się połączeniem dobroci i przychylności wobec innych z brakiem zdecydowania, przedsiębiorczości i asertywności. Mówienie o kimś, że jest poczciwy, wyraża w języku potocznym protekcjonalny sposób traktowania.
12. Elita – grupa ludzi sprawująca władzę (elita władzy) lub będąca nośnikiem uznanych wartości jak np. wykształcenie. Bycie członkiem rodziny arystokratycznej niejako automatycznie sprawiało, że dany człowiek był członkiem elity. Czy jest tak nadal – to pytanie, na które nie znam odpowiedzi.
13. Gazety bulwarowe – często korzystają z arystokracji, używając wydarzeń, które miały miejsce w tej grupie jako temat plotkarskich artykułów. Oznacza to, że arystokracja pozostaje nadal grupą, która wzbudza zainteresowanie u szerokich kręgów czytelników. Postrzegana jest jako grupa wyjątkowa, elitarna. W polskiej prasie brukowej tego typu artykułów jest o wiele mniej niż w prasie „zachodniej”, zainteresowanie tą grupą jest znacznie mniejsze. Zdecydowanie częściej możemy znaleźć artykuły dotyczące arystokracji zachodnioeuropejskiej, niż arystokracji polskiej. Ten ostatni temat poruszany jest czasem w tzw. prasie kobiecej, z nieco „wyższej półki”, jak Gala, Twój Styl
14. Dobre wychowanie – teoretycznie jest to cecha przynależna ludziom szlachetnego urodzenia. Szlachectwo łączyło się ze specjalnym, długotrwałym procesem wychowawczym, w którym młodego człowieka uczono „dobrych manier”, ale również zasad moralnych.
15. Mieć klasę – czyli zachowywać się w sposób godny, odpowiedni. Dotyczy to zarówno formy zachowania, czyli uprzejmości, znajomości i stosowania się do reguł savoir-vivru, jak również trzymania się zasad moralnych.
16. Arystokracja – grupa ludzi w jakiś sposób uznawana za najlepszą, wyróżnioną. Możemy mówić o arystokracji z urodzenia, czyli ludziach wywodzących się z rodzin utytułowanych, jak i o arystokracji ducha, czyli ludziach, których życie, twórczość oraz zasady moralne stawiane są jako wzór.
17. Trwanie – to jedna z cech arystokracji. Rodziny arystokratyczne starały się najpierw stworzyć, a potem utrzymać, kontynuować, przez kolejne pokolenia kodeks zachowań uznanych za szlachetne. Trwanie to łączyło się też z ciągłością majątkowa.
18. Własność – z wielkimi majątkami arystokracji łączyło się specjalne pojmowanie pojęcia własności. Majątek nie był uznawany za własność jednostki, lecz za własność rodziny. Jednostka miało go jakby pod dożywotnią opieką. Miała go obsługiwać – doglądać i powiększać, by służył następnym pokoleniom. Była to metoda pozwalająca zachować ciągłość majątkową przez stulecia.
19. Stosunek do pracy – Mówienie o nim w kontekście tzw. „klasy próżniaczej” może wywoływać zdziwienie. Tymczasem arystokracja wypracowała pewnego rodzaju własny „etos pracy”, rozumianej jako wypełnianie pewnej misji społecznej. Arystokrata był odpowiedzialny za podległych mu ludzi. Miał ich chronić, reprezentować oraz opiekować się nimi. W związku z tym arystokraci zajmowali się często pracą społeczną. Stawiali tzw. ochronki dla dzieci, fundowali szpitale, domy starców. Pilnowali ich funkcjonowania oraz dbali o to, by nie zabrakło im pieniędzy.
20. Patriotyzm – wydaje się, że możemy o nim mówić w przypadku wielu przedstawicieli tej grupy, a z pewnością mieści się on w kanonie wzorców, jakie miał spełniać każdy szlachcic. Jako przedstawiciel klasy uprzywilejowanej, spadkobierca tradycji rycerstwa, pospolitego ruszenia, oraz demokracji szlacheckiej winien się on czuć odpowiedzialny za losy swojego kraju.
21. Dwór polski – to przede wszystkim dom rodzinny, ale dziś widzimy go jako zmitologizowany obraz idyllicznego życia na polskiej wsi. Dwór był centrum, z którego zarządzano majątkiem, ale oprócz tego był miejscem gdzie kultywowano tradycje patriotyczne oraz kulturalne.
22. Religia – była czynnikiem wspólnym polskich rodzin szlacheckich, które w przytłaczającej większości były wyznania rzymsko-katolickiego. Specjalne miejsce szlachty w kościele były podkreślone tzw. ławkami kolatorskimi, stojącymi w pobliżu ołtarza, a przeznaczonymi dla przedstawicieli miejscowej rodziny szlacheckiej, którzy zazwyczaj byli dobrodziejami kościoła i utrzymywali bliskie relacje z proboszczem. Jednocześnie jednak, szczególnie na wschodnich terenach, gdzie ludność była wyznania prawosławnego lub unickiego, dobry szlachcic tak samo dbał o popa i cerkiew, jak o księdza i kościół rzymskokatolicki.