Laboratorium Re... > Terezin-Auschwitz > Kronika-Reportaż > Transport-16 i 20 grudnia 1943  

16 i 20 grudnia 1943-przypis pierwszy

Transport-16 i 20 grudnia 1943

Marek Miller, Małgorzata Preuss

Więźniowie transportów grudniowych wiedzieli, że jadą do obozu śmierci. Do Auschwitz dojechali w nocy. Pierwsza selekcja: żywi- martwi. Druga selekcja: kobiety – mężczyźni. Już na miejscu, w obozie BIIB dowiedzieli się od starszych więźniów, że mieli wielkie szczęście – nie posłali ich do komór gazowych od razu.

Jiří Steiner

nr obozowy 147743

Archiwum Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau Oświadczenia, t. 71, s. 231-232. W KL Auschwitz-Birkenau od 7 września 1943

W grudniu 1943 r. przyjechał drugi transport z Terezína. Tak samo duży jak pierwszy, może nawet troszkę większy. Według mnie, około siedem tysięcy ludzi. Nie dokonano selekcji i umieszczono wszystkich w obozie rodzinnym.

 

fot: Michał Bukojemski

Jehuda Bacon
nr obozowy 168194
Archiwum Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau
Oświadczenia, t. 23, s. 13. W KL Auschwitz-Birkenau od 16 grudnia 1943

Terezín opuściliśmy 15 grudnia i przybyliśmy do Auschwitz 17 grudnia.

Hana Novaková
nr obozowy nieustalony
Archiwum Muzeum w Terezínie. Relacje, APT sygn 1307. W KL Auschwitz-Birkenau od grudnia 1943

Załadowali nas do wagonów towarowych - siedzieliśmy z nogami przy brodzie prawie przez całą drogę. Jechaliśmy z Terezína kilka nocy. Eskortowali nas esesmani z psami.

Jiří Poláček
nr obozowy 170684
Archiwum Muzeum w Terezínie. Relacje, APT sygn 1704. W KL Auschwitz-Birkenau od grudnia 1943

Szliśmy do transportu całą rodziną, ja z mamą i siostrą. Myśleliśmy, że jedziemy do obozu przy fabrykach.

Alice Mazalová
nr obozowy 71286
Archiwum Muzeum w Terezínie. Relacje, APT sygn 2314. W KL Auschwitz-Birkenau od grudnia 1943

Brano nieżonatych i niezamężne, i całe rodziny; bynajmniej nie według pokojów czy mieszkań. Wiedzieliśmy, co nas czeka, nie mogliśmy jednak nic zrobić. Skąd - nie wiem, lecz niestety, okazało się to prawdą. Wiedziało się o Oświęcimiu, o komorach gazowych, ale jak tego uniknąć, tego nie wiedział nikt, jedynie popełnić samobójstwo. Do każdego wagonu odliczyli pewną liczbę więźniów i tak się stało, że nas rozdzielili, rodzice i brat znaleźli się w jednym wagonie, a siostra ze mną w innym.

Hedvika Pacovská
nr obozowy 71450
Archiwum Muzeum w Terezínie. Relacje, APT sygn 1988. W KL Auschwitz-Birkenau od grudnia 1943

Była to szaleńcza droga, jechali chorzy i małe dzieci. Ludzie chodzili jeden po drugim, kłócili się, wybuchała histeria.

Otto Deutsch
nr obozowy 170105
Archiwum Państwowego
Muzeum Auschwitz-Birkenau
Wspomnienia, t. 238, s. 61. W KL Auschwitz-Birkenau od grudnia 1943

Aby sobie ulżyć, musieliśmy korzystać z wiadra, które należało od czasu do czasu opróżniać. To znaczy podawano je z rąk do rąk, aż dotarło pod okno. Schwarz był ostatnią osobą, która je dostawała i oczywiście opróżniał je przez okno. Na nieszczęście dla niego wiatr ciskał ciecz wprost na jego twarz.

Evelína Merová
nr obozowy nieustalony
Archiwum Muzeum w Terezínie. Relacje, APT sygn 2395. W KL Auschwitz-Birkenau od grudnia 1943

Jechaliśmy około trzech dni i trzech nocy.

Hedvika Pacovská
nr obozowy 71450
Archiwum Muzeum w Terezínie. Relacje, APT sygn 1988. W KL Auschwitz-Birkenau od grudnia 1943

A potem otworzyło się okienko: polski kolejarz powiedział: "Wylecicie przez komin". Tego wtedy nie zrozumieliśmy.

Jehuda Bacon
nr obozowy 168194
Archiwum Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau
Oświadczenia, t. 23, s. 13. W KL Auschwitz-Birkenau od 16 grudnia 1943

Przy przekraczaniu granicy znajdowaliśmy się na terenie objętym wojną. Wydawało się, że nawet lokomotywa inaczej świszcze. Wszędzie panowało zaciemnienie. Zdawało nam się, jakby chciała nam oznajmić coś nieodwracalnego. Inny świat, Polskę.

Evelína Merová
nr obozowy nieustalony
Archiwum Muzeum w Terezínie. Relacje, APT sygn 2395. W KL Auschwitz-Birkenau od grudnia 1943

Trzeciego albo czwartego dnia przyjechaliśmy do Oświęcimia. Nagle drzwi otwarły się na oścież, ujrzeliśmy wielką oświetloną przestrzeń ogrodzoną drutem kolczastym. Po peronie biegały dziwne stworzenia ubrane w coś, co przypominało piżamy, i w pasiastych czapkach na głowach. Stwarzali wrażenie ludzi nienormalnych, wciąż coś krzyczeli.

Jehuda Bacon
nr obozowy 168194
Archiwum Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau
Oświadczenia, t. 23, s. 13. W KL Auschwitz-Birkenau od 16 grudnia 1943

Zobaczyliśmy na wpół zdziczałych ludzi w pasiakach. Bito nas i krzyczano: "Aloes aufgehen zu funf - Uffgajen, Uffgajen" (Wszyscy wychodzić, ustawiać się w piątki) - mieszanką jidysz i niemieckiego. Zostawić wszystko. Laski. Bicie. W powietrzu unosiły się balony zaporowe, wyglądały jak ryby. Widziałem coś takiego po raz pierwszy i ku mojemu zdziwieniu dodało mi to otuchy. Bajecznie upiorny krajobraz.

Alice Mazalová
nr obozowy 71286
Archiwum Muzeum w Terezínie. Relacje, APT sygn 2314. W KL Auschwitz-Birkenau od grudnia 1943

Na dworcu kazali zostawić torby, mówili, że je nam dostarczą, ale ich więcej nie widzieliśmy.

Hedvika Pacovská
nr obozowy 71450
Archiwum Muzeum w Terezínie. Relacje, APT sygn 1988. W KL Auschwitz-Birkenau od grudnia 1943

Potem wpadli esesmani i kapo z kijami i krzykiem.

Evelína Merová
nr obozowy nieustalony
Archiwum Muzeum w Terezínie. Relacje, APT sygn 2395. W KL Auschwitz-Birkenau od grudnia 1943

Wyganiali nas z wagonów, gdzie musieliśmy zostawić wszystkie swoje rzeczy. Jeśli mimo to ktoś zabrał bagaż, ludzie w pasiakach zaraz wyrwali mu go z ręki.

Jehuda Bacon
nr obozowy 168194
Archiwum Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau
Oświadczenia, t. 23, s. 13. W KL Auschwitz-Birkenau od 16 grudnia 1943

Okrzyki: "Zostawić wszystko! Raus!".

Evelína Merová
nr obozowy nieustalony
Archiwum Muzeum w Terezínie. Relacje, APT sygn 2395. W KL Auschwitz-Birkenau od grudnia 1943

Potem nas rozdzielili - osobno kobiety, osobno mężczyźni - i poprowadzili do obozu.

Pavel Stránský
nr obozowy nieustalony
Poslové obĕti. Z Terezína do Terezína, Praha 1999, s. 26. W KL Auschwitz-Birkenau od grudnia 1943

Uformowanych w pięcioszereg prowadzili nas od rampy kolejowej usianej trupami tych, którzy zmarli w drodze lub krótko po przyjeździe.

Alice Mazalová
nr obozowy 71286
Archiwum Muzeum w Terezínie. Relacje, APT sygn 2314. W KL Auschwitz-Birkenau od grudnia 1943

Szliśmy na piechotę do Birkenau. Nie było selekcji, cały transport trafił do BIIb.

Johnd Freund
nr obozowy nieustalony
Archiwum Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau
Wspomnienia, t. 234, s. 190. W KL Auschwitz-Birkenau od grudnia 1943

Stłoczono nas w wielkich ciężarówkach, zamknięto drzwi i włączono silniki. To, co mogłem zobaczyć na zewnątrz, przedstawiało dziwny widok: długie rzędy lamp elektrycznych i zupełnie płaski krajobraz, wysokie ogrodzenia z drutu kolczastego, posterunki obserwacyjne z esesmanami, ruchome reflektory.

Jiří Poláček
nr obozowy 170684
Archiwum Muzeum w Terezínie. Relacje, APT sygn 1704. W KL Auschwitz-Birkenau od grudnia 1943

Do obozu odwieźli nas ciężarówkami. Zaprowadzili do sauny, gdzie zabrano nam ubrania.

Evelína Merová
nr obozowy nieustalony
Archiwum Muzeum w Terezínie. Relacje, APT sygn 2395. W KL Auschwitz-Birkenau od grudnia 1943

Po kąpieli wydano nam dziwny ubiór, który musieliśmy założyć, i drewniaki (coś, co przypominało pantofle z drewnianą podeszwą), w większości dostawaliśmy nie do pary.

Hedvika Pacovská
nr obozowy 71450
Archiwum Muzeum w Terezínie Relacje, APT sygn 1988. W KL Auschwitz-Birkenau od grudnia 1943

Ogolili nam całe ciała, włosy ostrzygli króciutko. Natarli czymś. Grozili, że nikt nie może mieć wszy, ale nie było ciepłej wody, w ogóle się nie kąpałyśmy.

Hana Novaková
nr obozowy nieustalony
Archiwum Muzeum w Terezínie. Relacje, APT sygn 1307. W KL Auschwitz-Birkenau od grudnia 1943

Potem dali nam ubranie - przypadkiem trafił mi się przepiękny płaszczyk z perskim kołnierzem.

Pavel Stránský
nr obozowy nieustalony
Poslové obĕti. Z Terezína do Terezína, Praha 1999, s. 26. W KL Auschwitz-Birkenau od grudnia 1943

Po prysznicach i czekaniu na mrozie dostaliśmy po jednej sztuce bielizny, spodnie i marynarkę z grubą żółtą krechą na plecach. Wszystko znoszone, połatane, dosłownie się rozpadało. Zamiast skarpetek czy rajstop nosiliśmy w drewniakach brudne onuce.

Evelína Merová
nr obozowy nieustalony
Archiwum Muzeum w Terezínie. Relacje, APT sygn 2395. W KL Auschwitz-Birkenau od grudnia 1943

Potem ustawili nas w kolejce do tatuowania. Personel obsługujący stanowiły więźniarki skazane za przestępstwa, Polki; strasznie krzyczały, klęły, a niektóre również nas biły. Wszystkim rozkazały podwinąć lewy rękaw i zręcznie i szybko nas tatuowały. Otrzymałam nr 71266, moja matka 71267.

Michael Honey
(poprzednio Honigwachs)
nr obozowy nieustalony
Archiwum Muzeum Żydowskiego w Pradze. Zbiór relacji ofiar Holokaustu, ZMP, k. 334. W KL Auschwitz-Birkenau od grudnia 1943

Więzień, który miał mnie tatuować, siedział przy stole, a mama była bardzo zdenerwowana, że mnie tatuują. Powiedział do mamy: "Ja mu to zrobię bardzo delikatnie, słabo, że nie będzie go bolało". Proszę zobaczyć, moja jedynka i szóstka jest bardzo słaba. Ja sobie powiedziałem, że nie będę płakać, ponieważ nie chciałem, by mama się martwiła, że mnie boli. I nie bolało. Był to raczej ból w duszy niż rzeczywisty. Jakiś esesman zobaczył, że ten człowiek nie robi tego porządnie, i powiedział: "Skreśl to i napisz znowu". Ale więzień wyciągnął z kieszeni butelkę wódki, podał mu i odparł: "To dziecko, co za różnica, przecież numer widać". Tę ostatnią dziewiątkę i szóstkę zrobił trochę mocniej, porządniej, ponieważ trochę się bał.

Pavel Stránský
nr obozowy nieustalony
Poslové obĕti. Z Terezína do Terezína, Praha 1999, s. 26. W KL Auschwitz-Birkenau od grudnia 1943

W Terezínie jeszcze byliśmy panem tym a tym albo panią czy panną tą a tą. Tutaj staliśmy się numerami wytatuowanymi na lewym przedramieniu. Numery musieliśmy meldować esesmanom i na życzenie niektórych byliśmy zobowiązani dodawać: "żydowska świnia" albo "śmierdzący Żyd".

Anna Seinerová
nr obozowy 71376
Archiwum Muzeum w Terezínie. Relacje, APT sygn 1324. W KL Auschwitz-Birkenau od grudnia 1943

Potem przyszliśmy do obozu rodzinnego, kobiety osobno, mężczyźni osobno.

Johnd Freund
nr obozowy nieustalony
Archiwum Państwowego
Muzeum Auschwitz-Birkenau
Wspomnienia, t. 234, s. 191. W KL Auschwitz-Birkenau od grudnia 1943

Ku mojemu wielkiemu zaskoczeniu w obozie odnaleźliśmy matkę i wszystkie kobiety, które przyjechały z nami z Terezína, a także grupę ludzi przywiezioną trzy miesiące wcześniej.

Otto Deutsch
nr obozowy 170105
Archiwum Państwowego
Muzeum Auschwitz-Birkenau
Wspomnienia t. 238, s. 62. W KL Auschwitz-Birkenau od grudnia 1943

Pierwszą spotkaną osobą był mój brat Maxl, który przekazał mi wiadomość o śmierci ojca. Jako spadek matka dała mi czapkę, którą nosił przez cały czas w obozie.

Evelína Merová
nr obozowy nieustalony
Archiwum Muzeum w Terezínie. Relacje, APT sygn 2395. W KL Auschwitz-Birkenau od grudnia 1943

W obozie spotkaliśmy się ze znajomymi z Terezína, przywiezionymi do Oświęcimia we wrześniu 1943 r., wcześniejszym transportem. Przekonywali, że mieliśmy olbrzymie szczęście, ponieważ po pierwsze, nie ostrzygli nas do gołej skóry, a po drugie, na peronie kolejowym nie przeprowadzono zwykłej selekcji; wszystkich zaprowadzili do sauny, nikogo nie posłali od razu do komory gazowej, tylko wszystkich umieścili w tzw. obozie BIIb. W innych obozach, oprócz cygańskiego, kobiety oddzielono od mężczyzn, a dzieci w ogóle nie było.

Alfred Wetzler
Żyd Słowacki 2
nr obozowy 29162
Archiwum Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau
Oświadczenia t. 17, s. 54. W KL Auschwitz-Birkenau od 13 kwietnia 1942

20 grudnia 1943 roku przybyło ponownie trzy tysiące 3 Żydów z Terezína. Lista transportu miała ten sam napis co poprzednia z 7 września: "SB - Transport czeskich Żydów z 6-miesięczną kwarantanną". Po przybyciu zostali dokwaterowani do tych z transportu wrześniowego. Korzystali z wszystkich przywilejów, tak samo jak ich poprzednicy.

František Glückner
nr obozowy 170262
Archiwum Państwowego
Muzeum Auschwitz-Birkenau
Wspomnienia t. 242, s. 162. W KL Auschwitz-Birkenau od grudnia 1943

Mieliśmy pewność, że będziemy przez pól roku pracować, ale co się stanie później, tego nikt nie wiedział.

Otto Dov Kulka
Pierwszy Proces Oświęcimski we Frankfurcie nad Menem. 71. dzień rozprawy (30.07.1964), s. 13524 (por. AP099.006, s. 0) Fritz Bauer Institut Frankfurt am Main

W czasie naszych pierwszych dni w Auschwitz głównie starsi więźniowie nie chcieli uwierzyć w zagładę (nawet w obliczu czterech krematoriów). Potem, kiedy zobaczyliśmy przy ciężarówkach nagich i krzyczących muzułmanów - głównie z obozu dla kobiet - a także to, co się działo przy rampie, dym i wszystko, co się z tym wiąże, uwierzyliśmy, że z jakiegoś powodu, zupełnie dla nas niezrozumiałego, jesteśmy uprzywilejowani tak samo, jak więźniowie w getcie w Terezínie.

116 grudnia 1943 r. przywieziono transportem RSHA z obozu-getta Theresienstadt 2491 Żydów. W transporcie przybyło 981 mężczyzn i chłopców, których oznaczono numerami 168154-169134 oraz1510 kobiet i dziewcząt, które oznaczono numerami 70513-72019, 72028-72030. 20 grudnia 1943 r. przywieziono transportem z obozu-getta Theresienstadt 2473 Żydów. W transporcie przybyło 1137 mężczyzn i chłopców, których oznaczono numerami 169969-171105 oraz 1336 kobiet i dziewcząt, które oznaczono numerami 72435-73770 (D. Czech, Kalendarium ... s. 581, 585).
2 Alfred Wetzler (Lanik Jožko) przywieziony do KL Auschwitz 13 kwietnia 1942 r. z obozu Sered na Słowacji, oznaczony numerem 29162. Od lata 1943 r. był pisarzem w baraku nr 9 w obozie męskim w Brzezince (odcinek BIId). Zbiegł z obozu 7 kwietnia 1944 r. razem z Walterem Rosenbergiem (po wojnie Rudolf Vrba) pełniącym funkcję pisarza w obozie kwarantanny męskiej (odcinek BIIa w Brzezince). W Żylinie, przed przedstawicielami słowackiej Rady Żydowskiej złożyli sprawozdania ze swego pobytu w obozie i przestrzegli o niebezpieczeństwie zagrażającym Żydom z Węgier. Patrz: Sprawozdanie Alfreda Wetzlera i Rudolfa Vrby (w:) Raporty uciekinierów z KL Auschwitz. Zeszyty Oświęcimskie (numer specjalny nr IV). Oświęcim 1991, s. 131-208.
3 faktycznie 2473 według Kalendarium D. Czech

do góry




Projekt jest finansowany z funduszy Komisji Europejskiej w ramach programu "Działania związane z ochroną i zachowaniem ważnych miejsc i archiwów związanych z deportacjami". Kontrakt numer 2005-1725/001-003 CNA

Europa wg Auschwitz Laboratorium Reportażu Muzeum KL Auschwitz-Birkenau Muzeum w Terezinie