Brzezinka (Birkenau)
Historia obozu w Brzezince rozpoczyna się 1 marca 1941. Tego dnia na inspekcję do Auschwitz przyjechał Reichsfuehrer SS Heinrich Himmler. Jedną z jego decyzji było założenie nowego obozu dla 100 tysięcy jeńców wojennych w odległej o trzy kilometry wsi Birkenau.
KL Birkenau - widok na główną wartownię z obozu BIa
Miesiąc później ze wsi wysiedlono mieszkańców i w ostatnim kwartale roku rozpoczęto prace budowlane. Określeniem "obóz jeńców wojennych" w dokumentacji posługiwano się w dokumentach do 31 marca 1944, choć takiej funkcji obóz nigdy nie pełnił.
Pierwszy plan budowy zatwierdzono 14 października 1941 roku. Powierzchnia trzyczęściowego obozu miała wynosić 81 ha (720 x 1130 m). Łącznie planowano budowę 174 murowanych baraków. Jednak pierwsza koncepcja stała się nieaktualna jeszcze przed rozpoczęciem budowy, ponieważ w międzyczasie do Oświęcimia przyszła wiadomość, że w Brzezince powstać ma obóz dla 200 tysięcy jeńców.
Budowę pierwszego odcinka obozu - BI - zakończono w połowie roku 1942. 15 sierpnia roku zatwierdzono drugi plan budowy. Birkenau miał składać się z czterech odcinków budowlanych. Każdy z nich (z wyjątkiem istniejącego już odcinka BI) miał mieć sześć odrębnych części zabudowanych drewnianymi barakami typu końskich stajni. W 1943 roku oddawano do użytku kolejne fragmenty odcinka budowlanego BII (luty - BIIe, lipiec - BIId i BIIf, sierpień - BIIa, wrzesień - BIIb, czerwiec 1944 - BIIc). Odcinki składały się z 32 baraków mieszkalnych, sześciu baraków-umywalni oraz dwóch baraków kuchni (odcinek "a" był o połowę mniejszy. Odcinek BIIf przeznaczono na szpital obozowy. Pod koniec 1943 roku wybudowano kompleks 30 baraków przeznaczonych na magazyny mienia zrabowanego pomordowanym. Pod koniec 1943 roku rozpoczęto budowę trzeciego odcinka obozowego BIII. Wstrzymano ją w kwietniu następnego roku. Budowy czwartego odcinka nie rozpoczęto.
KL Birkenau - kominy, pozostałości po barakach drewnianych
Każdy z odcinków obozowych miał inne przeznaczenie.
BIa - obóz kobiecy
BIb - najpierw obóz męski, potem razem z odcinkiem BIa obóz kobiecy
BIIa - obóz kwarantanny
BIIb - obóz rodzinny dla Żydów z getta w Terezinie
BIIc - obóz przejściowy dla Żydówek, głównie z Węgier
BIId - obóz męski
BIIe - obóz rodzinny dla Cyganów
BIIf - szpital dla więźniów mężczyzn
BIIg - Kanada
BIII - nieukończona trzecia część obozu – obóz przejściowy dla Żydówek, głównie węgierskich
Rampa kolejowa w obozie Birkenau
Na początku 1942 Birkenau stał się obozem zagłady dla Żydów z całej Europy. Na początku jako komory gazowe zaadoptowano dwa wiejskie domy położony w bezpośrednim sąsiedztwie obozu. Jednak już latem 1942 roku rozpoczęto budowę czterech krematoriów wraz z komorami gazowymi. Piece krematoryjne i urządzenia w komorach instalować miała firma J.A. Topf und Soehne z Erfurtu. Kolejne obiekty oddawano do użytku między marcem a czerwcem 1943 roku. W pierwszej połowie maja 1944 ukończono budowę bocznicy kolejowej pomiędzy odcinkami BI i BII.
Łącznie obóz w Brzezince zajmował około 140 ha. Wzniesiono w nim około 300 baraków mieszkalnych, biurowych, latryn, umywalni, łaźni i krematoriów.
