Mała Twierdza

Mała Twierdza jest otoczona wysokim murem z cegły. Po przejściu mostu i bramy wchodzi się na pierwszy dziedziniec, gdzie więźniowie byli rejestrowani. Znajdowało się tam biuro przyjęć (gdzie trzymano kartoteki więźniów), biuro strażników (więźniowie byli tam przesłuchiwani) i biuro komendanta obozu. Na końcu podwórza znajduje się kolejna brama z napisem "Arbeit Macht Frei", która prowadziła do części więziennej twierdzy, składającej się z trzech dziedzińców I, II i III. Pierwszy dziedziniec mieścił 17 cel zbiorowych i 20 pojedynczych dla więźniów, których przesłuchania się przedłużały, a także ukaranych za przewinienia w więzieniu. Drugi to miejsce, gdzie mieściły się głównie warsztaty pracy więźniów. W czerwcu 1942 roku otwarto III dziedziniec, jako część dla kobiet.

W celi zbiorowej umieszczano około 60 do 100 osób, tak, że każdy więzień dysponował przestrzenią około 30 cm pokoju na pryczy. Takie zagęszczenie więźniów powodowało, że szybko rozprzestrzeniały się tam wszy, powodując groźne choroby. W każdej takiej celi ustawiono trzypiętrowe prycze, jeden zlew z małą półką i małą toaletę wspólną dla wszystkich więźniów.
Wybrana przez nazistów, jako idealne miejsce na więzienie Mała Twierdza, okazała się niewystarczająca, by pomieścić stale rosnącą liczbę więźniów. W 1940 roku osadzonych tam było około 150 więźniów, do 1941 liczba ta wzrosła do 600, w 1942 - 1200, w 1943 i 1944 - 2000, a w 1945 - 5500 więźniów. Aby pomieścić dodatkową ilość osób, dobudowano kolejny - czwarty dziedziniec. Budowę rozpoczęto w 1943 roku, a pierwsi więźniowie zostali tam przeniesieni jesienią 1944 roku. Dziedziniec składał się z kilku zbiorowych cel, które mieściły między 400 a 600 więźniów a także małych cel osamotnienia. W 1945 z powodu przeludnienia nawet małe cele były używane jako zbiorowe.

Od wiosny 1942 roku, strażnikami małej twierdzy byli członkowie załogi SS. Zaczęły się ciągłe tortury więźniów, szczególnie brutalne wobec tych pochodzenia żydowskiego. Dodatkowo, żony niektórych esesmanów zostały strażniczkami w kobiecej części więzienia. Komendantem był SS-Hauptsturmführer Heinrich Jockey, wspominany przez świadków jako niezwykle okrutny. To on był w dużej mierze odpowiedzialny za okropne warunki w więzieniu. Został skazany na śmierć i zabity w 1946 roku.
Pierwsi więźniowie przybyli do Małej Twierdzy 14 czerwca 1940 roku. Przewinienia, za które osadzano w tym więzieniu to przede wszystkim działalność w ruchu oporu, łamanie antyżydowskich przepisów, wspieranie osób prześladowanych. Około 90 proc. więźniów fortecy to Czesi i Słowacy, reszta to obywatele Związku Radzieckiego, Polacy, Jugosłowianie, Francuzi, Włosi, angielscy jeńcy wojenni i inne narodowości. Dla wielu z 32 tysięcy ludzi (27 tys. mężczyzn i 5 tys. kobiet), którzy przebywali w Małej Twierdzy w ciągu pięciu lat jej funkcjonowania, pobyt był tam tylko czasowy. Byli przewożeni do obozów koncentracyjnych. Najczęściej Flossenburg, Auschwitz, Buchenwald, Mauthausen i Ravensbruck. Około 8 tys. z nich zginęło w tych obozach. Wielu jednak zginęło w twierdzy z powodu ciężkich warunków bytowych, głodu, chorób i tortur. Więźniowie zmuszani byli do niewolniczej pracy na okolicznych polach i w fabrykach. Przeprowadzano też egzekucje na podstawie tzw. Sonderbehandlung, bez procesu sądowego. Ponad 250 więźniów zostało zastrzelonych.
Do października 1942 roku za pochówek zmarłych z Małej Twierdzy odpowiedzialna była firma Bubak. Potem zmarli byli spalani w krematorium zbudowanym dla terezińskiego getta w Dużej Twierdzy. Kremacje trwały do lutego 1945 roku, potem ciała były chowane w masowych grobach w pobliżu miejsca egzekucji.

Na podstawie:
www.pamatnik-terezin.cz
www.history1900s.com